Z treści art. 7 ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne wynika publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie leżący po stronie przedsiębiorstw przesyłowych. Obowiązkiem tym obciążone są przedsiębiorstwa przesyłowe jedynie w przypadku, gdy istnieją warunki techniczne i ekonomiczne przyłączenia do sieci, a ponadto podmiot przyłączany dysponuje tytułem prawnym do gruntu (choć jest to badane jest często dopiero na etapie zawierania umowy o przyłączenie).

Ocena czy istnieją warunki ekonomiczne i techniczne przyłączenia następuje w trakcie procedury, wszczynanej na wniosek inwestora ubiegającego się o przyłączenie. Dokonuje on tego poprzez złożenie wniosku, do którego załącza odpowiednie dokumenty wskazane w przepisach prawa i odpowiedniej Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci. Instrukcje, oprócz szczegółowego wskazania dokumentacji wymaganej do załączenia do wniosku, stanowią ponadto, że datą złożenia wniosku, od której liczy się terminy związane z kolejnymi etapami procedury przyłączeniowej jest data złożenia kompletnego wniosku. Kompletność wniosku oceniana jest przez pracownika przedsiębiorstwa przesyłowego, tym samym o faktycznym złożeniu wniosku mówi się w praktyce dopiero po dokonaniu przez przedsiębiorstwo przesyłowe wstępnej, merytorycznej oceny jego zawartości.

Ustawa – Prawo energetyczne nie reguluje jednak jasno przypadku, gdy inwestor i przedsiębiorstwo przesyłowe różnią się co do oceny kompletności wniosku. Tym samym w przepisach prawa nie ma uregulowanej wprost możliwości wystąpienia do organu regulacyjnego z wnioskiem o ocenę zasadności pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Wyłania się na tym tle wątpliwość, czy takie postępowanie operatora nie powinno być kwalifikowane jako równoznaczne z odmową przyłączenia do sieci, co tym samym dawałoby wnioskodawcy, który wbrew ocenie operatora przekonany jest o kompletności swojego wniosku o wydanie warunków przyłączenia, możliwość wystąpienia do Prezesa URE o rozstrzygnięcie takiego sporu w trybie art. 8 Prawa energetycznego.

Co do zasady odmowa przyłączenia może nastąpić dopiero po dokonaniu merytorycznej analizy, czy spełnione są warunki techniczne i ekonomiczne przyłączenia. Literalne brzmienie przepisów może więc uzasadniać wniosek, iż w przypadku gdy wniosek de facto nie został merytorycznie rozpatrzony – a taka sytuacja ma miejsce przypadku pozostawienia go bez rozpoznania – nie można mówić o odmowie przyłączenia, a tym samym nie miałby zastosowania art. 8 Prawa energetycznego.

Z drugiej jednak strony należy wziąć pod uwagę cel art. 8 Prawa energetycznego, a mianowicie zapewnienie stronom możliwości żądania oceny przez organ regulacyjny sposobu realizacji publicznoprawnego obowiązku przyłączania do sieci. Jeżeli bowiem przedsiębiorstwo energetyczne uzna, iż wniosek jest niekompletny, a podmiot ubiegający się o przyłączenie przeświadczony jest o kompletności wniosku i w związku z tym nie ma możliwości ponownego złożenia uzupełnionego wniosku, to mamy do czynienia sytuacją kwalifikującą się jako spór, przy czym stanowisko operatora można uznać albo za de facto odmowę przyłączenia, albo przynajmniej za okoliczność będącą z punktu widzenia wnioskodawcy równoznaczną w sferze konsekwencji z odmową przyłączenia. Pozbawienie inwestora w takiej sytuacji możliwości odwołania się do rozstrzygnięcia organu regulacyjnego ograniczałoby, w sposób jak się zdaje niezgodny z celem art. 8 Prawa energetycznego, przysługującą mu ochronę prawną. Wydaje się przy tym, że co do zasady powinna istnieć możliwość odwołania się do niezależnego organu w celu oceny zasadności pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Tego typu instrument jest w szczególności potrzebny w przypadku inwestycji o charakterze pionierskim, jak na przykład różnego rodzaju źródła odnawialne (biogazownie, morskie farmy wiatrowe), gdzie potencjał zaistnienia rozbieżności ocen co do kompletności wniosku o wydanie warunków przyłączenia może być w praktyce większy.

Dotychczasowe orzecznictwo wydaje się dopuszczać rozszerzającą wykładnię pojęcia „odmowa” przyłączenia dla celów ustalenia kognicji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na podstawie art. 8 Prawa energetycznego. Tytułem przykładu powołać można fragment stosunkowo niedawnego wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt: XVII AmE 113/09 w którym Sąd stwierdził: „Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Prezesa URE art. 8 ust 1 ustawy Prawo energetyczne, Sąd zważył, iż jest on bezzasadny (...), Sąd doszedł do przekonania, iż zaistniały spór faktycznie dotyczy odmowy zawarcia umowy przyłączeniowej przez powoda (...). Co prawda powód nie dokonał odmowy zawarcia umowy przyłączeniowej wprost np. w formie pisemnego zawiadomienia zainteresowanego, jednakże biorąc pod uwagę fakt, iż w zakresie niektórych warunków przyłączenia zaistniał pomiędzy stronami spór, którego nie udało się rozwiązać mimo prób negocjacji podjętych przez zainteresowanego, uznać należy, iż zaistniała sytuacja jest sporem o odmowę zawarcia przedmiotowej umowy.” Dodatkowo przytoczyć można fragment uzasadnienia wyroku SOKiK z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt: XVII AmE 26/05, w którym przytoczone zostały twierdzenia Prezesa URE. Organ ten w toku postępowania stwierdził, że „istotą regulacji w odniesieniu do rozstrzygania sporów dotyczących odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej jest zastępowanie środkami administracyjnymi mechanizmów rynkowych, w sytuacji gdy mechanizmy te przestały funkcjonować prawidłowo”. Przytoczone orzecznictwo nie dotyczyło spraw tożsamych z analizowanym przypadkiem, niemniej jednak zasadnym wydaje się pogląd, iż pozostawienie wniosku bez rozpoznania z uwagi na jego niekompletność, przy jednoczesnym (choćby subiektywnym) przeświadczeniu wnioskodawcy o jego kompletności de facto czyni niemożliwym dalsze prowadzenie negocjacji w oparciu o równoprawną pozycję stron negocjujących możliwość zawarcia umowy. W takiej sytuacji ścieżka pozwalająca na zajęcie stanowiska przez regulatora wydaje się być pożądana w interesie obu stron.

Za względnie szerokim rozumieniem pojęcia „odmowa” przyłączenia zdaje się także opowiadać część przedstawicieli doktryny, choć należy mieć na uwadze, że poniżej cytowane wypowiedzi dotyczyły sytuacji odmiennych od analizowanej i jedynie w przekonaniu autora zasadne jest poszukiwanie analogii. A.Tobias w artykule „Obowiązek zapewnienia finansowania budowy przyłączy energetycznych przez przedsiębiorstwa energetyczne” wskazuje iż „Przez odmowę przyłączenia należy rozumieć zarówno odrzucenie wniosku podmiotu ubiegającego się przyłączenie, jak i zaproponowanie warunków nie odpowiadających jej słusznym interesom i potrzebom”. J. Baehr w swoim komentarzu do Prawa energetycznego potwierdza, że o odmowie można mówić w przypadku, gdy umowa „dotychczas nie została zawarta”. Warto też w tym miejscu przytoczyć poniższy fragment komentarza do ustawy - Prawo energetyczne: "(...) Przez odmowę zawarcia umowy o przyłączenie należy rozumieć zarówno odmowę wydania warunków przyłączenia, jak i sytuację, gdy warunki przyłączenia wraz z projektem umowy przyłączeniowej zostały wprawdzie przez przedsiębiorstwo energetyczne wydane, jednak podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci nie zgadza się na ich treść.” [Elżanowski Filip, Falecki Arkadiusz, Gawin Rafał, Gutowski Maciej, Kędzia Joanna, Kloc-Evison Kamila, Kośka Dagmara, Mordwa Maria, Muras Zdzisław, Nowaczek-Zaremba Małgorzata, Nowak Donata, Sachajko Marek, Skoczylas Andrzej, Smagieł Katarzyna, Stefaniuk Marek, Swora Mariusz, Szostakowska Monika, Trypens Renata, Woszczyk Marek, Zawiska Marek, LEX 2010, Komentarz do art.7 ustawy - Prawo energetyczne].

Wydaje się, iż ścisłe ograniczenie kwalifikacji działania operatora jako odmowy przyłączenia jedynie do doręczenia przez to przedsiębiorstwo oficjalnego dokumentu zawierającego wprost rozstrzygnięcie o odmowie przyłączenia do sieci w pewnym stopniu wypaczałoby sens ustanowienia normy wynikającej z art. 8 Prawa energetycznego w kontekście sytuacji jaka może wyłonić się na tle samego „pozostawienia wniosku bez rozpoznania”. Biorąc pod uwagę cel regulacji dotyczących terminów, w jakich operator powinien rozpatrzyć wniosek o wydanie warunków przyłączenia, a także funkcje (oraz cel tych funkcji) jakie pełnić ma Prezes URE jako regulator w ramach procedury ubiegania się o przyłączenie, celowościowa i systemowa wykładnia Prawa energetycznego wydaje się uzasadniać pogląd, iż w przypadku gdy operator pozostawia wniosek o wydanie warunków przyłączenia powołując się na jego niekompletność, a wniosek jest – przynajmniej w ocenie wnioskodawcy – a zatem de facto istnieje rozbieżność (spór) między operatorem a wnioskodawcą co do zawartości wniosku, to sytuacja taka powinna kwalifikować się jako mieszcząca się w kompetencji Prezesa URE zgodnie z art. 8 Prawa energetycznego. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca nie ma możliwości uzupełnienia wniosku (gdyż zakłada że jest kompletny), pozostawienie wniosku bez rozpoznania de facto uniemożliwia mu przyłączenie do sieci, a więc de facto stanowi odmowę przyłączenia do sieci. Ta zaś podlega ocenie Prezesa URE zgodnie z art. 8 ustawy Prawo energetyczne. Trudno przyjąć, iż celem ustawodawcy było wyłączenie takiej sytuacji z kontroli Prezesa URE, albo też wyłącznie ograniczenie jej czy to do kontroli dotyczącej zgodności działania operatora z koncesją na podstawie art. 23 ust 2 pkt 20 Prawa energetycznego, czy to w ogóle poddanie kwestii badaniu na innych podstawach prawnych, pozostających poza sferą regulacji Prawa energetycznego.

Niezależnie od poglądu, jaki można wyrażać w odniesieniu do analizowanej sytuacji, wydaje się, iż obecna jej regulacja w Prawie energetycznym nie jest dostatecznie precyzyjna i może budzić istotne wątpliwości o charakterze praktycznym. De lege ferenda postulować należy jednoznaczne rozstrzygnięcie tej kwestii przez ustawodawcę poprzez wskazanie, kto, w jakim trybie i w jakim zakresie władny jest rozstrzygać spór między przedsiębiorstwem energetycznym a podmiotem ubiegającym się o przyłączenie do sieci co do kompletności wniosku o wydanie warunków przyłączenia. Pełna jasność w tej sytuacji wydaje się leżeć w interesie wszystkich uczestników tynku – tak przedsiębiorstw energetycznych, jak i podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci.