Istnienie technicznych i ekonomicznych warunków przyłączenia

Pojęcia „warunków technicznych” i „warunków ekonomicznych” przyłączenia do sieci, obecne w Prawie energetycznym od jego pierwotnego brzmienia z 1997 roku, od początku rodziły liczne wątpliwości interpretacyjne. Ponieważ zaś od ich istnienia uzależniony jest obowiązek zawarcia umowy przyłączeniowej przez przedsiębiorstwa sieciowe, wielokrotnie podmioty te powoływały się na ich brak jako przesłankę odmowy przyłączenia, przy czym odmowa ta nie zawsze była rzeczywiście uzasadniona. Na przestrzeni ostatnich piętnastu lat pojęcia ta obrosły w liczne orzecznictwo, opinie doktryny a także kolejne stanowiska Prezesa URE. Jakkolwiek można uznać, że wypracowano na dzień dzisiejszy pewien standard rozumienia tych pojęć, to jednak ze względu brak ich zdefiniowania, wciąż dochodzi do konfliktów między inwestorami a przedsiębiorstwami sieciowymi na tle ich interpretacji. Warto dodać, że utrwalona wydaje się dziś opinia orzecznictwa i doktryny zgodnie z którą wydanie warunków przyłączenia de facto potwierdza istnienie warunków technicznych i ekonomicznych.

Rzeczywiste nakłady poniesione na realizację przyłączenia

To właśnie brak warunków ekonomicznych jest najczęściej powoływaną przyczyną ustalania opłaty za przyłączenie w wysokości wielokrotnie wyższej niż oczekiwana przez inwestora. Sam jednak sposób kalkulacji takiej opłaty, nawet przy założeniu, że warunki ekonomiczne są spełnione, niejednokrotnie prowadził do sporów pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi. Podstawową płaszczyzną rozbieżności jest kwalifikowanie przez operatorów sieci tzw. głębokich kosztów przyłączenia (poniesionych m.in. na niezbędną modernizację lub rozbudowę infrastruktury) do "rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia". W konsekwencji takiej interpretacji koszt przyłączenia może wzrosnąć wielokrotnie, zaś stawką są kwoty rzędu dziesiątek milionów złotych.

Mówiąc ogólnie, dominująca obecnie linia orzecznicza (jakkolwiek często wewnętrznie niespójna i niekonsekwentnie posługująca się pojęciami „przyłączenia” i „przyłącza”) stoi na stanowisku, że opłata przyłączeniowa powinna być ustalana na podstawie rzeczywistych nakładów na budowę przyłącza bez uwzględnienia nakładów na rozbudowę lub modernizację sieci, nawet jeżeli nakłady te są niezbędne do celów przyłączenia.

Spełnienie warunków przyłączenia do sieci i odbioru

Aby powstał obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie inwestor musi wykazać, że spełnia postawione przed nim warunki przyłączenia do sieci i odbioru. Zapis ten rodzi czasem wątpliwości w praktyce. Przede wszystkim, ustawodawca nie precyzuje, jakie warunki ma na myśli. Czy chodzi tu wyłącznie o wymagania zawarte w wydanych przez operatora warunkach przyłączenia czy także o inne unormowania, w tym np. obowiązki wynikające z przepisów prawa budowlanego? Rozsądne wydaje się stwierdzenie, że obowiązek przyłączenia nie powinien istnieć, jeżeli podmiot przyłączany nie spełnia powszechnie obowiązujących przepisów związanych z przyłączanym obiektem, co znajduje odzwierciedlenie w innych przepisach Prawa energetycznego. Pozostaje jednak wątpliwość czy to oznacza, że przed spełnieniem powyższych szeroko rozumianych warunków, podmiot przyłączany nie będzie mógł żądać zawarcia umowy? Taka interpretacja prowadziłaby naszym zdaniem do zbyt daleko idących wniosków. Należy zwrócić uwagę, że część warunków zawartych w wydanych przez przedsiębiorstwo sieciowe warunkach może być realnie spełnionych dopiero po zawarciu umowy przyłączeniowej, a przed przyłączeniem obiektu do sieci. To samo dotyczy odpowiednich przepisów innych ustaw. Mając powyższe na uwadze powinno się naszym zdaniem wyraźnie wyodrębnić te warunki, których spełnienie konieczne jest do powstania obowiązku zawarcia umowy o przyłączenie oraz takich, których realizacja jest możliwa w późniejszym etapie.

Zmiana treści warunków przyłączenia

Zgodnie z aktualnym brzmieniem Prawa energetycznego, w okresie 2-letniej ważności warunków przyłączenia stanowią one warunkowe zobowiązanie przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej. Niejasna pozostaje możliwość i konsekwencja zmiany warunków w okresie ich ważności. Jest raczej kwestią praktyki uzupełnianie lub zmienianie ich zakresu przez przedsiębiorstwa sieciowe na wniosek adresatów warunków, co w przypadku danych technicznych o mniejszym znaczeniu nie budzi kontrowersji, natomiast rodzi w praktyce zastrzeżenia w przypadku zmiany zainstalowanej mocy, używanej technologii lub lokalizacji inwestycji. Nieuregulowanie powyższych kwestii prowadzi często do zarzutów innych inwestorów (czekających „w kolejce”) o nierówne ich traktowanie. Doprecyzowanie kwestii zmiany zapisów warunków przyłączenia pozwoliłoby na uniknięcie wątpliwości, kiedy i w jakim trybie takie zmiany są dopuszczalne, a kiedy zmiana warunków oznaczać musi konieczność występowania z ponownym wnioskiem o ich wydanie.

Możliwość cesji warunków przyłączenia

Przeniesienie warunków przyłączenia nie zostało w Prawie energetycznym uregulowane, tzn. nie jest to ani wyraźnie dozwolone ani zakazane. Powszechna praktyka jest taka, iż dochodzi do cesji warunków przyłączenia na podmioty inne niż ich pierwotni adresaci, zwłaszcza w przypadku inwestycji w farmy wiatrowe, gdzie pozyskiwaniem warunków zajmują się z reguły lokalni deweloperzy, którzy później odsprzedają całe projekty w różnych stadiach zaawansowania innym podmiotom. Jednym z argumentów za dopuszczalnością cesji jest brzmienie przepisów Kodeksu cywilnego o przelewie praw przez wierzyciela, który to zasadniczo jest możliwy bez zgody dłużnika (w tym wypadku odpowiedniego operatora). Często też adresatom warunków przyłączenia udaje się uzyskać wyraźne zgody przedsiębiorstw sieciowych na takie przenoszenie warunków. Późniejsze zawarcie umowy przyłączeniowej z nowym podmiotem bywa również traktowane jako dorozumiana zgoda operatora na przeniesienie warunków. Rozsądne wydaje się, aby brzmienie nowego prawa energetycznego usankcjonowało powyższą praktykę przenoszenia warunków odpowiednimi regulacjami.

Wycofanie się z inwestycji – co ze zwrotem zaliczki?

Nałożenie na inwestora obowiązku zapłaty zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie miało na celu wyeliminowanie projektów, których realizacja ze względu na brak odpowiednich środków inwestora była wątpliwa. W tym kontekście powstało w praktyce pytanie, czy w przypadku odstąpienia od realizacji inwestycji zaliczka zawsze powinna być zwracana. Prawo energetyczne wskazuje bowiem wyraźnie przypadki, gdy zaliczka ta podlega zwrotowi (w szczególności powinno to mieć miejsce w przypadku odmowy wydania warunków przyłączenia), a wśród sytuacji tam uregulowanych brak rezygnacji inwestora z realizacji projektu. W takiej sytuacji możliwe są różne interpretacje. Naszym zdaniem, w przypadku nie dojścia do skutku przyłączenia, zawsze przedsiębiorstwo sieciowe zobowiązane powinno być do zwrotu zaliczki. Pożądane wydaje się wyraźne uregulowanie tej kwestii w nowej ustawie.

Podsumowanie

Podstawową zasadą wynikającą z Prawa energetycznego jest równoważenie interesów przedsiębiorstw energetycznych. Jakkolwiek sprzeczne bywają interesy inwestorów i przedsiębiorstw sieciowych, dla żadnej z tych grup korzyści nie przynosi niejasne prawo. Postulujemy, aby chociaż na część powyższych wątpliwości wyraźna odpowiedź znalazła się w projektowanej ustawie mającej zastąpić obecną ustawę - Prawo energetyczne. Zapraszamy również Państwa do zgłaszania nam kwestii budzących wątpliwości w Państwa praktyce i sugestii co do pożądanych zmian.