Dodatkowo, w świetle postanowień Instrukcji nie jest w pełni jasne, w którym momencie Operator jest w ogóle zobowiązany wydać warunki przyłączenia, jeżeli zostało złożonych kilka wniosków o określenie warunków przyłączenia do sieci przesyłowej, dla realizacji których niezbędne byłoby wykorzystanie tej samej przepustowości technicznej systemu przesyłowego. Przesądzenie tych zagadnień mogłoby nastąpić poprzez szczególną regulację w nowej ustawie Prawo gazowe, ewentualnie poprzez odpowiednie doprecyzowanie brzmienia samej Instrukcji.


Ważność warunków przyłączenia

Zapis ustawowy

Zgodnie z art. 7 ust. 8i ustawy Prawo energetyczne, warunki przyłączenia są ważne dwa lata od dnia ich doręczenia. W okresie ważności warunki przyłączenia stanowią warunkowe zobowiązanie przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej. Z treści tego przepisu nie wynika jednoznacznie czy odnosi się on jedynie do sieci elektroenergetycznych, czy także do sieci gazowych i ciepłowniczych. Zdanie pierwsze art. 7 ust. 8i nie zawiera w tym zakresie żadnego wskazania. Tym samym, wobec braku wyraźnego rozróżnienia, można by twierdzić, że art. 7 ust. 8i zdanie pierwsze ustawy Prawo energetyczne dotyczy warunków przyłączenia do wszystkich trzech rodzajów sieci, w tym do sieci gazowej, tym bardziej, że przepisy poprzedzające art. 7 ust. 8i, jak i następujące po nim, wyraźnie odnoszą się do sieci elektroenergetycznej. Skoro w tamtych przepisach wprost jest mowa o sieciach elektroenergetycznych, to brak wyraźnego wskazania na rodzaj sieci w art. 7 ust. 8i zdanie pierwsze może być celowy, tzn. treść przepisu ma wskazywać, że znajduje on zastosowanie do trzech rodzajów sieci. Przyjmując powyższą interpretację, postanowienia Instrukcji dotyczące utraty ważności warunków przyłączenia, musiałyby budzić zastrzeżenia. Zgodnie z nimi może bowiem dojść do utraty ważności warunków przyłączenia przed upływem dwuletniego okresu ważności warunków, wynikającego z art. 7 ust. 8i ustawy Prawo energetyczne, w razie zawarcia umowy o przyłączenie z innym podmiotem oraz związanym z tym brakiem warunków technicznych przyłączenia do sieci przesyłowej (szczegóły poniżej).

Właściwa jednak wydaje się odmienna interpretacja, przy której postanowienia Instrukcji regulujące kwestię utraty ważności warunków przyłączenia, nie stoją w sprzeczności z Prawem energetycznym. Zgodnie z nią, zdanie drugie art. 7 ust. 8i Prawa energetycznego, odnoszące się jedynie do przyłączania do sieci elektroenergetycznej, wskazuje, że w istocie cały omawiany przepis dotyczy wydawania warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznych, z wyłączeniem sieci gazowych oraz ciepłowniczych. Do konkluzji takiej prowadzić może także usytuowanie art. 7 ust. 8i w ustawie Prawo energetyczne. Jak wskazano powyżej, przepis ten znajduje się między postanowieniami regulującymi kwestie przyłączania do sieci elektroenergetycznych, zatem konsekwentnie można przyjąć, że także ten przepis ma odnosić się do warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej. Ponadto, uzasadnienie do projektu ustawy nowelizującej, która wprowadziła art. 7 ust. 8i wskazuje, że art. 7 ust. 8a-8j wprowadzono do Prawa energetycznego „w związku z faktem rezerwowania miejsc i mocy przyłączeniowych w systemie elektroenergetycznym przez podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej głównie dla nowych farm wiatrowych” (druk sejmowy nr 2176).

Postanowienia Instrukcji

Utrata ważności warunków przyłączenia jest uregulowana jedynie pośrednio w pkt. 5.4.2.5.2 Instrukcji: „Operator informuje podmioty, o których mowa w pkt. 5.3.18 o: (...) zawarciu umów o przyłączenie do sieci przesyłowej oraz braku warunków technicznych przyłączenia do sieci przesyłowej (tj. utracie ważności warunków przyłączenia do sieci przesyłowej).” Pkt 5.3.18 dotyczy sytuacji złożenia kilku wniosków o określenie warunków przyłączenia do sieci przesyłowej, jeżeli dla ich realizacji niezbędne byłoby wykorzystanie tej samej przepustowości technicznej systemu lub wniosków, które dotyczą obszaru pokrywającego się terytorialnie. Zgodnie z tym przepisem, Operator określa warunki przyłączenia dla wszystkich wnioskodawców spełniających techniczne i ekonomiczne kryteria. Interpretacja powyższych zapisów pozwala więc na przyjęcie, iż utrata ważności warunków przyłączenia wydanych na rzecz konkretnego podmiotu wiąże się z (wtórnym) brakiem warunków technicznych przyłączenia do sieci przesyłowej tego podmiotu na skutek zawarcia przez Operatora umowy/umów o przyłączenie do sieci z innym podmiotem/innymi podmiotami, na rzecz którego/których również wydane zostały warunki przyłączenia do sieci.

Zawieranie umów w przypadku wielu wnioskodawców

Zgodnie z zapisami Instrukcji, Operator zawiera umowy o przyłączenie do sieci z uwzględnieniem kolejności wpływu kompletnych wniosków o określenie warunków przyłączenia, w miarę istniejących warunków technicznych, w szczególności wolnych przepustowości technicznych systemu przesyłowego. Wnioskodawcom, w kolejności zgłaszanych przez nich kompletnych wniosków o określenie warunków przyłączenia, przekazywane są projekty umów o przyłączenie. Jeżeli w terminie 30 dni od dnia otrzymania projektu umowy o przyłączenie nie zostanie podpisana przez wnioskodawcę i doręczona Operatorowi umowa o przyłączenie, Operator przesyła projekt umowy o przyłączenie kolejnemu wnioskodawcy. O określeniu warunków przyłączenia i przesłaniu kolejnym wnioskodawcom projektów umów o przyłączenie, wcześniejsi wnioskodawcy są informowani przez Operatora. Jednocześnie Instrukcja stanowi, że projekt umowy o przyłączenie do sieci przesyłowej jest ważny przez 30 dni od dnia doręczenia wnioskodawcy (pkt 5.4.1.3 Instrukcji).

Tymczasem, jak wskazano powyżej, utrata ważności warunków przyłączenia jest przewidziana w razie zawarcia przez Operatora umowy o przyłączenie z innym podmiotem, jeżeli powoduje to brak warunków technicznych przyłączenia do sieci przesyłowej. Wobec powyższego przyjąć należy, iż jednej strony, po upływie 30 dni od dnia doręczenia projektu umowy przyłączeniowej i bezskutecznego zakończenia negocjacji, projekt ten traciłby ważność, z drugiej strony jednak, dopóki nie doszłoby do zawarcia umowy przyłączeniowej z następnym w kolejce wnioskodawcą, ważność zachowywałyby warunki przyłączenia wcześniejszego wnioskodawcy.

Tego typu rozwiązanie budzi zastrzeżenia. Zgodnie z art. 7 ust. 8i ustawy Prawo energetyczne, warunki przyłączenia stanowią warunkowe zobowiązanie przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej. Wobec braku odpowiedniej regulacji w Prawie energetycznym odnośnie sieci gazowej, należy odwołać się do odpowiedniego orzecznictwa. W wyroku z dnia 25 czerwca 2009 r., XVII AmE 205/08, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał, że warunki przyłączenia stanowią zaproszenie do złożenia przedsiębiorstwu energetycznemu oświadczenia woli przez podmiot ubiegający się o przyłączenie, które powoduje po stronie przedsiębiorstwa energetycznego obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci o treści zgodnej z tymi warunkami technicznymi oraz na warunkach przewidzianych w projekcie umowy przyłączeniowej, która jest dołączona do warunków przyłączenia. W świetle powyższego, z jednej strony, dopóki warunki przyłączenia są ważne, przedsiębiorstwo energetyczne jest zobowiązane przyłączyć wnioskodawcę na zasadach w nich określonych do sieci, z drugiej strony, nie może to nastąpić bez zawarcia umowy przyłączeniowej. Zatem utrata ważności projektu umowy przyłączeniowej czyniłaby zobowiązanie Operatora do przyłączenia do sieci na podstawie warunków przyłączenia – które w dalszym ciągu pozostają w mocy – iluzorycznym.
Niewątpliwie przydałoby się uporządkować powyższe zagadnienia za pomocą odpowiedniej regulacji do Prawa gazowego, w szczególności poprzez wskazanie, że okres ważności warunków przyłączenia oraz projektu umowy przyłączeniowej jest tożsamy, a ponadto wyraźnie wskazanie, tak jak to ma miejsce w obowiązującym Prawie energetycznym w odniesieniu do sieci elektroenergetycznych, że w okresie ważności warunki przyłączenia stanowią warunkowe zobowiązanie przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci. Jednocześnie zapis taki musiałby wskazywać wyraźnie okres ważności warunków przyłączenia oraz powiązanego z nimi projektu umowy. Oczywiście, można wówczas również rozważyć czy nie przewidzieć w Prawie gazowym wcześniejszej utraty ważności warunków przyłączenia oraz projektu umowy przyłączeniowej w razie zawarcia umowy przyłączeniowej z innym podmiotem.

Projekty Prawa energetycznego i Prawa gazowego

Projekt nowej ustawy Prawo energetyczne w art. 17 ust. 1 i 2 powiela regulację zawartą w obowiązujących przepisach. Zgodnie z tym przepisem warunki przyłączenia są ważne dwa lata od dnia ich doręczenia. W okresie ważności warunki przyłączenia stanowią zobowiązanie przedsiębiorstwa energetycznego do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci. Biorąc pod uwagę, że projekt ustawy – Prawo energetyczne reguluje zagadnienia zarówno sektora elektroenergetyki, jak i ciepłownictwa, a wskazane wyżej postanowienia projektu mówią jedynie o sieci – bez wskazania o jaką konkretnie sieć chodzi – wydaje się, że przepis ten należałoby odnosić zarówno do warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej, jak i sieci ciepłowniczej.

Podobna regulacja nie została natomiast zamieszczona w projekcie ustawy Prawo gazowe. Można by twierdzić, że był to celowy zabieg projektodawcy, który chciał w ten sposób wskazać, że co do okresu ważności warunków przyłączenia do sieci gazowej nie obowiązują żadne ograniczenia i jedynie w gestii operatorów sieci pozostaje na jak długie okresy będą wydawane warunki przyłączenia oraz jaki będzie okres ważności projektu umowy przyłączeniowej. Wskazane wcześniej argumenty przemawiają jednak za tym, aby tak ważnej materii nie pozostawiać bez stosownej regulacji ustawowej. Przesądzenie w sposób jednoznaczny okresu ważności warunków przyłączenia oraz projektu umowy przyłączeniowej niewątpliwie stwarzałoby dla uczestników rynku gazu ziemnego jasne ramy prawne dla prowadzonej działalności gospodarczej, w tym podejmowania decyzji inwestycyjnych wiążących się z przyłączeniem do sieci gazowej.
Kwestią otwartą pozostaje, przez jaki długi okres warunki przyłączenia do sieci gazowej, a także projekt umowy przyłączeniowej, miałyby obowiązywać, w szczególności czy przyjąć rozwiązanie zastosowane w projekcie Prawa energetycznego w przypadku przyłączania do sieci elektroenergetycznych (oraz ciepłowniczych), tj. 2-letni okres obowiązywania warunków przyłączenia od dnia ich doręczenia. Uzasadnione wydaje się, aby był on zdecydowanie dłuższy niż 30 dni od dnia doręczenia. Zwłaszcza w razie przyłączania większych instalacji, termin 30 dni na zawarcie umowy przyłączeniowej może być mało realny.


Moment wydania warunków przyłączenia

Niezależnie od powyższego, nie jest również w pełni jasne, w którym momencie Operator jest zobowiązany wydać warunki przyłączenia, jeżeli zostało złożonych kilka wniosków o określenie warunków przyłączenia do sieci przesyłowej, dla realizacji których niezbędne byłoby wykorzystanie tej samej przepustowości technicznej systemu przesyłowego lub wniosków, które dotyczą obszaru pokrywającego się terytorialnie w całości lub części.

Wydaje się, że w takiej sytuacji Operator będzie wydawał warunki przyłączenia dla wszystkich tych podmiotów - w przypadku spełnienia przez nie kryteriów technicznych i ekonomicznych (5.3.18 i 5.4.2.1 Instrukcji) - możliwie szybko, aby zachować terminy na wydanie warunków przyłączenia obowiązujące go na gruncie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2010 roku w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu gazowego („Rozporządzenie systemowe gazowe”), przewidzianych także w samej Instrukcji (45 lub 60 dni licząc od dnia złożenia kompletnego wniosku) - niezależnie od faktu trwających negocjacji umowy przyłączeniowej z innym podmiotem dla tego samego obszaru. Jednakże tylko w przypadku wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, razem z warunkami Operator prześle mu projekt umowy przyłączeniowej. Pozostali wnioskodawcy we wspomnianych terminach otrzymają jedynie warunki przyłączenia, natomiast projekt umowy przyłączeniowej będzie im przekazany kolejno (zależnie od tego, w jakiej kolejności podmioty te złożyły kompletne wnioski o przyłączenie), jeżeli wcześniejszy wnioskodawca w terminie 30 dni od dnia otrzymania projektu umowy o przyłączenie nie zawrze jej z Operatorem. Powyższe zdaje się wynikać w szczególności z pkt. 5.4.2.4 Instrukcji, który zawiera odmienną regulację sposobu obliczania 30-dniowego terminu ważności projektu umowy w przypadku pierwszego wnioskodawcy (termin liczony od doręczenia warunków z projektem umowy o przyłączenie) i dla kolejnych wnioskodawców (termin liczony od dnia poinformowania ich o możliwości zawarcia umowy o przyłączenie). Gdyby warunki były wydawane zawsze z projektem umowy, to taki odrębny zapis byłby zbędny.

Brzmienie niektórych innych postanowień Instrukcji pozwala jednak również na inną interpretację. Przede wszystkim, w pkt. 5.4.1.1 Instrukcji postanowiono, że warunki przyłączenia do sieci przesyłowej są przesyłane wnioskodawcy wraz z projektem umowy o przyłączenie do sieci przesyłowej. Dosłowne brzmienie tego zapisu sugeruje, że określenie warunków i przesłanie projektu umowy o przyłączenie następuje w tym samym momencie i że dzieje się to dopiero w chwili przekazywania danemu wnioskodawcy projektu umowy. Skoro z pkt. 5.4.2.3 wynika, że kolejni wnioskodawcy otrzymują projekt umowy o przyłączenie dopiero, gdy w terminie 30 dni nie dojdzie do zawarcia umowy o przyłączenie z wcześniejszym wnioskodawcą, projekt umowy ma być zaś przekazywany razem z warunkami przyłączenia, mogłoby to sugerować, że w istocie także warunki przyłączenia są wydawane dla kolejnego wnioskodawcy, dopiero gdy nie dojdzie zawarcia umowy o przyłączenie z wcześniejszym wnioskodawcą. Wydaje się jednak, że taka interpretacja byłaby zbyt daleko idąca i mogłaby w praktyce prowadzić do przekroczenia przez Operatora terminów przewidzianych w Instrukcji i Rozporządzeniu systemowym gazowym na wydanie warunków przyłączenia.

W szczególności, gdyby doszło do złożenia kompletnych wniosków przez kilka podmiotów w krótkich odstępach czasu, oczekiwanie przez Operatora, przed wydaniem kolejnych warunków przyłączenia, aż upłynie 30-dniowy termin na zawarcie umowy przyłączeniowej z pierwszym wnioskodawcą, mogłoby doprowadzić do przekroczenia terminów na wydanie warunków przyłączenia późniejszym wnioskodawcom. Wobec tego, należałoby przyjąć, że zapisana w pkt. 5.4.1.1 Instrukcji reguła, że warunki przyłączenia do sieci przesyłowej są przesyłane wnioskodawcy wraz z projektem umowy o przyłączenie do sieci przesyłowej, znajdywać będzie zastosowanie gdy: (i) z wnioskiem o przyłączenie wystąpi jeden tylko podmiot, (ii) warunki przyłączenia oraz projekt umowy przesyłane będą dla pierwszego w kolejności wnioskodawcy – w razie złożenia kilku wniosków, dla realizacji których niezbędne byłoby wykorzystanie tej samej przepustowości technicznej systemu. W przypadku późniejszych wnioskodawców (jeżeli realizacja ich wniosków wymagałaby wykorzystania tej samej przepustowości technicznej systemu), w terminie 45 lub, odpowiednio, 60 dni powinni oni otrzymać warunki przyłączenia, natomiast projekt umowy o przyłączenie będzie im doręczany, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy o przyłączenie ze wcześniejszym wnioskodawcą. Tym samym pkt 5.4.2.3 Instrukcji traktować należałoby jako postanowienie szczególne w stosunku do pkt. 5.4.1.1.


Podsumowanie

Podsumowując, art. 7 ust. 8i ustawy Prawo energetyczne oraz zapisy Instrukcji w obecnym brzmieniu budzą wątpliwości na tyle istotne, iż wskazane byłoby ich wyraźne rozstrzygnięcie w nowej ustawie Prawo gazowe. Przede wszystkim omawiane przepisy, w przypadku przyłączania do sieci gazowych, nie pozwalają jednoznacznie przesądzić okresu ważności warunków przyłączenia do sieci. Z przepisów nie wynika ponadto jednoznacznie, w jakich przypadkach możliwa byłaby wcześniejsza utrata ważności warunków przyłączenia. Przemilczenie powyższych kwestii w ustawie Prawo gazowe nie wydaje się najlepszym rozwiązaniem. Niezależnie od powyższego, wskazane byłoby doprecyzowanie zapisów Instrukcji odnoszących się do wydawania warunków przyłączenia i przekazywania projektów umów o przyłączenie, w sytuacji gdy zostało złożonych kilka wniosków o określenie warunków przyłączenia do sieci przesyłowej, dla realizacji których niezbędne byłoby wykorzystanie tej samej przepustowości technicznej systemu przesyłowego. Celem tych zmian byłoby wyraźne wskazanie, w jakim terminie potencjalny inwestor uzyska oba te dokumenty i czy będzie on je otrzymywał rzeczywiście w tym samym momencie czy też na dwóch różnych etapach.