ENERGETYKA, RYNEK ENERGII - CIRE.pl - energetyka zaczyna dzień od CIRE
Właścicielem portalu jest ARE S.A.
ARE S.A.

SZUKAJ:



PANEL LOGOWANIA

X
Portal CIRE.PL wykorzystuje mechanizm plików cookies. Jeśli nie chcesz, aby nasz serwer zapisywał na Twoim urządzeniu pliki cookies, zablokuj ich stosowanie w swojej przeglądarce. Szczegóły.


SPONSORZY
ASSECO
PGNiG
ENEA

TAURON
Polska Spółka Gazownictwa
EuRoPol GAZ
GAZOPROJEKT
CMS

PGE
CEZ Polska
ENERGA





KOMENTARZE

Bezpieczeństwo rynku gazu ziemnego - obserwacje i rekomendacje
11.01.2018r. 05:29

Adam Matkowski, ekspert DISE
Odpowiedni stan techniczny i rozwój infrastruktury jest elementarnym i niezastępowalnym warunkiem bezpiecznego funkcjonowania rynku gazu, zarówno w wymiarze strategicznym, jak i operacyjnym. Infrastruktura ta musi być permanentnie optymalizowana. Jednocześnie racjonalizowane muszą być procedury formalno-prawne dotyczące głównych procesów inwestycyjnych i regulacji rynkowych.

Bezpieczeństwo rynku gazu ziemnego powinno opierać się na trzech głównych filarach:
• stale optymalizowanej infrastrukturze gazowniczej poprzez systematyczne dostosowywanie jej do aktualnej sytuacji rynkowej,
• konsekwentnie doskonalonej infrastrukturze handlowej,
• racjonalizowanych procedurach formalno-prawnych dotyczących głównych procesów inwestycyjnych i regulacji rynkowych.

Tym trzem zagadnieniom poświęcony będzie cykl artykułów, z których w pierwszej kolejności omówiona będzie infrastruktura gazownicza jako fundament, bez którego nie może funkcjonować rynek gazu.

Odpowiedni rozwój i stan techniczny tej infrastruktury jest elementarnym i niezastępowalnym warunkiem bezpiecznego funkcjonowania rynku gazu, zarówno w wymiarze strategicznym, jak i operacyjnym.

Polski system gazowniczy rozwijał się w okresie powojennym z różną dynamiką przekształcając się z gazownictwa rozproszonego opierającego się głównie na produkcji gazu w lokalnych gazowniach węglowych w nowoczesny, złożony i wydajny system przesyłowy połączony w wielu punktach z europejską siecią gazowniczą. Najistotniejsza zmiana jaką przeszedł krajowy system przesyłowy gazu to stopniowe odchodzenie od jednokierunkowych dostaw gazu ze Wschodu i jednoczesna realizacja połączeń z zachodnimi dostawcami gazu.

Jednakże nadal głównym dostawcą gazu do Polski jest Gazprom za pośrednictwem:
• gazociągu jamalskiego (SGT), który oprócz tranzytu gazu ziemnego do Europy Zachodniej, zasila polski rynek gazu z dwóch stacji pomiarowych zlokalizowanych w tłoczni Włocławek i węźle Lwówek,
• tłoczni Hołowczyce - Podlasie połączonej z węzłem Wysokoje na terenie Białorusi. Z tego kierunku rosyjski gaz dociera do węzła Rembelszczyzna w rejonie Warszawy i węzła Wronów w rejonie Puław,
• węzła Hermanowice połączonym z węzłem Drozdowicze na terytorium Ukrainy. Z tego kierunku rosyjski gaz dociera do tłoczni Jarosław, a następnie do Tarnowa na zachód i Warszawy na północ.

Znaczącym obecnie kierunkiem dostaw gazu ziemnego jest rozwijający się od kilkunastu lat kierunek niemiecki za pośrednictwem stacji pomiarowej Lasów w rejonie Zgorzelca. Z tego kierunku gaz jest przesyłany na Dolny i Górny Śląsk. Należy mieć jednocześnie świadomość, że pomimo iż kontrakty podpisywane są z firmami zachodnimi (Statoil. E.ON), gaz wciąż jest pochodzenia rosyjskiego.

Nie należy jednak zapominać, że Polska posiada również własne złoża gazu:
• na Przedgórzu Karpat, gdzie wydobywa się gaz ziemny wysokometanowy,
• na Niżu Polskim (głównie na Monoklinie Przedsudeckiej), gdzie wydobywa się gaz zaazotowany.

Niestety złoża te pomimo nowych odkryć nie pozwalają na zwiększenie wydobycia krajowego i obserwuje się jego spadek, w szczególności gazu ziemnego wysokometanowego.

Warto w tym miejscu podkreślić strategiczne znaczenie dwóch istotnych elementów krajowej infrastruktury gazowniczej:
• podziemnych magazynów gazu ziemnego (PMG) o stale rosnącej pojemności magazynowej zarówno w wyeksploatowanych złożach gazu, jak i w kawernach wyługowanych na wysadach solnych (KPMG). Wykorzystanie pojemnościowych parametrów PMG w wyeksploatowanych złożach i wydajnościowych parametrów KPMG w kawernach solnych pozwala na pokrywanie sezonowych nierównomierności zapotrzebowania na gaz, jak i krótkookresowych szczytów jesienno-zimowych, czy też niezawodne działanie w sytuacjach awaryjnych lub w przypadku innych przerw w dostaw gazu do systemu przesyłowego,
• instalacji odazotowania gazu ziemnego zaazotowanego (KRIO), która w powiązaniu z PMG Wierzchowice i KPMG Mogilno stanowi znaczący fragment infrastrukturalny w obszarze zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu do odbiorców.

Od kilku lat zwraca się szczególną uwagę na dywersyfikację dostaw gazu do RP w celu zwiększenia bezpieczeństwa funkcjonowania krajowego systemu gazowniczego. Podstawowym elementem dywersyfikacji są połączenia międzysystemowe z krajami sąsiednimi zwane potocznie interkonektorami z racji rewersowych możliwości przesyłu gazu.

Pierwszym takim interkonektorem jest gazociąg Skoczów - Cieszyn łączący systemy przesyłowe Polski i Czech. Obecnie realizowane jest kolejne połączenie z rejonu Kędzierzyna do rejonu Ostrawy.

Planowane są połączenia gazociągowe Polski ze Słowacją (Strachocina - Kapuszany) i Polski z Ukrainą (Hermanowice - Drozdowicze). W fazie projektowej jest również połączenie Polski z Litwą.

Najbardziej spektakularną inwestycją infrastrukturalną w krajowym gazownictwie jest długo oczekiwany, ale już uruchomiony terminal skroplonego gazu ziemnego (LNG) w Świnoujściu, który zresztą ma wielkie znaczenie dla bezpieczeństwa polskiego rynku gazu i będzie rozwijany.

Należy podkreślić, że terminal LNG w Świnoujściu w powiązaniu z planowanym już i projektowanym interkonektorem Polska - Dania zwanym Baltic Pipe uniezależni polskie gazownictwo od dostaw gazu rosyjskiego. Znaczenie tych inwestycji ma wymiar międzynarodowy poprzez plany realizacji tzw. Bramy Północnej tj. połączenia gazowego norweskich złóż gazu z Polską i pozostałymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej.

Do zrealizowania tego celu konieczny jest polski hub gazowy, którego zręby już istnieją i wystarczy powołać podmiot, który zainicjuje jego wyposażenie w procedury handlowe, formalno-prawne i inne wymagania dla sprawnego funkcjonowania hubu.

Dla prawidłowego funkcjonowania infrastruktury gazowniczej niezbędne jest zapewnienie jakości gazu zgodnej z wymaganiami Polskiej Normy. W szczególności gaz ziemny dostarczany do krajowego systemu przesyłowego powinien być pozbawiony wilgoci, związków siarki, wyższych węglowodorów, azotu i rtęci. Są to główne zanieczyszczenia, które mogą doprowadzić do poważnych zakłóceń u odbiorców, w tym przede wszystkim u odbiorców zużywających gaz do celów technologicznych, tj. w przemyśle chemicznym, hutnictwie, produkcji nawozów azotowych itp.

Należy podkreślić, że te ostre wymagania są w pełni spełniane przy wydobyciu i produkcji krajowego gazu ziemnego.

Tak więc w kopalniach gazu ziemnego (KGZ) budowane są instalacje osuszania, odsiarczania oraz w przypadku zawartości związków rtęci w wydobywanym gazie - odrtęciania. W KGZ instalowane są również separatory usuwające z gazu wyższe węglowodory.

Oczywiście, w przypadku gazu importowanego, umowy z jego dostawcami zawierają klauzule dotyczące zagwarantowania w punktach zdawczo-odbiorczych w stacjach pomiarowych, pełnej zgodności z jakościowymi wymaganiami Polskiej Normy.

Niestety w przypadku dostaw gazu przez Gazprom zdarzają się sytuacje, co prawda sporadyczne, znacznego przekroczenia zawartości tych szkodliwych substancji. Np. we wrześniu ubiegłego roku stopień zawilgocenia rosyjskiego gazu dostarczanego gazociągiem jamalskim zmusił Gaz-System do wstrzymania dostaw z tego kierunku. Co prawda sytuacja ta trwała tylko dwie doby, ale spowodowała ona poważne zakłócenia w pracy krajowego systemu przesyłowego gazu. Powyższa sytuacja, niezależnie od ponoszonych strat finansowych w gospodarce krajowej, budzi poważne obawy i zaniepokojenie, rodząc przypuszczenie, że niedotrzymanie wymaganej jakości gazu dostarczanego przez Gazprom może powtórzyć się w sposób jeszcze bardziej drastyczny.

Narzucającym się rozwiązaniem mającym na celu uniknięcie niezgodności jakości rosyjskiego gazu z Polska Normą jest budowa instalacji osuszania gazu w punktach zdawczo-odbiorczych w stacjach pomiarowniach gazu z importu. Oznaczałoby to budowę kilku instalacji osuszania w stacjach pomiarowych Włocławek, Hermanowice, Hołowczyce, Bobrowniki. Instalacja takiego typu jest w stacji Malnow na wlocie do niemieckiego systemu przesyłowego gazu. Biorąc pod uwagę wymagania polskiego prawa budowlanego realizacja takich instalacji będzie trwała ok. 3 lat. Nawet jeśli decyzja inwestycyjna będzie podjęta w tym roku, to oddanie do eksploatacji tych obiektów nastąpi w 2021 r. Należy się zatem rozważyć racjonalność takich stosunkowo drogich inwestycji, skoro w 2022 r. jest możliwe radykalne ograniczenie importu rosyjskiego gazu.

Rozwiązaniem bardziej racjonalnym byłaby zatem budowa mobilnych stacji osuszania gazu importowanego z Rosji, ponieważ procedury formalno-prawne dla funkcjonowania takich przewoźnych obiektów są znacznie prostsze, a cykl inwestycyjny mógłby być skrócony do 1 - 2 lat. Również nakłady inwestycyjne będą w tym przypadku znacznie mniejsze. Należy jednocześnie rozpatrzyć, czy regeneracja glikolu (który jest czynnikiem osuszającym) mogłaby być dokonywania w jednej zoptymalizowanej lokalizacji, czy też w instalacji mobilnej.

Jednakże przy podejmowaniu decyzji o budowie instalacji osuszania gazu ziemnego importowanego z Rosji (czy to stacjonarnej czy też mobilnej) należy wziąć pod uwagę fakt, że instalacja taka nie usunie azotu, związków siarki i rtęci jeśli takie możliwości retorsji wobec Polski będzie chciał wykorzystać Gazprom, który dodatkowo ma w zapasie rozliczne sytuacje awaryjne, które z całą pewnością będą zakłócały dostawy gazu ziemnego z tego kierunku do Polski.

Dlatego też ważniejsze i bardziej skuteczne będzie zastosowanie w ewentualnych przyszłych kontraktach z Gazpromem wysokich kar za niedotrzymanie parametrów jakościowych gazu wymaganych przez Polskie Normy. Wysokość tych kar powinna być tak ustalona, aby nawet w skrajnych sytuacjach koszty strat poniesionych w gospodarce krajowej, kary te w pełni rekompensowały.

Jednocześnie świadomość w/w możliwych sytuacji powinna motywować polski rząd do priorytetowego traktowania budowy gazociągu Baltic Pipe, rozbudowy terminalu LNG w Świnoujściu, budowy terminalu pływającego w rejonie Gdańska i realizacji polskiego hubu gazowego.

Zagadnienie to jest jednym z działań, które powinno być według mnie zrealizowane w krajowym systemie gazowniczym. Do pozostałych zaliczyłbym:
• zwiększenie pojemności magazynowych gazu w celu stworzenia odpowiednich rezerw mocy dyspozycyjnych. Konieczna jest rozbudowa pojemności magazynowej w PMG Wierzchowice do wielkości docelowej i rozwój pojemności w magazynach kawernowych,
• konsekwentną i pilną realizację połączeń międzysystemowych (interkonektorów), w tym głównie interkonektorów Polska - Czechy, Polska - Słowacja i Polska - Ukraina. Są to zresztą inwestycje związane z realizacją Bramy Północnej, której głównym fragmentem jest gazociąg Baltic-Pipe,
• rozwój sieci gazociągów dystrybucyjnych i dostosowanie ich do nowej sytuacji rynkowej oraz realizacja zadań inwestycyjnych takich jak budowa instalacji LNG dla gazyfikacji obszarów, w których budowa sieci nie ma uzasadnienia ekonomicznego lub tzw. pregazyfikacji
• opracowanie technologii wydobycia gazu ziemnego z łupków dostosowanej do warunków geologicznych w Polsce oraz technologii pozyskiwania gazu z odmetanowania kopalń.

***
Adam Matkowski przepracował w gazownictwie ponad 50 lat, z czego 48 w BSiPG Gazoprojekt. Przeszedł drogę od projektanta, kierownika zespołu i pracowni, generalnego projektanta, aż do stanowiska wiceprezesa zarządu i dyrektora projektowania. Prowadził i nadzorował z ramienia Biura projekty Polpipe i Baltic Pipe oraz szereg innych obiektów, w tym również gazociągów o charakterze interkonektorów. Był generalnym projektantem Systemu Gazociągów Tranzytowych przez terytorium RP od początku prac koncepcyjnych i projektowych, aż do zakończenia budowy i pierwszych lat eksploatacji. Był również generalnym projektantem PMG Wierzchowice, począwszy od koncepcji i procedur formalno-prawnych, aż do zakończenia budowy i odbiorów technicznych, rozruchów i przekazania do eksploatacji.

Jest autorem wielu publikacji, ekspertyz, opinii i komentarzy.

Adam Matkowski jest również redaktorem naczelnym wydanego przez SiTPNIG Vademecum Gazownictwa. Obecnie jest na emeryturze, ale organizuje i prowadzi wykłady pn. "Współczesne zagadnienia projektowania, budowy i eksploatacji obiektów gazownictwa" na studium podyplomowym na Wydziale Inżynierii Ochrony Środowiska Politechniki Wrocławskiej. Jest również ekspertem Dolnośląskiego Instytutu Studiów Energetycznych oraz Izby Gospodarczej Gazownictwa.

Dodaj nowy Komentarze ( 0 )

DODAJ KOMENTARZ
Redakcja portalu CIRE informuje, że publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu CIRE. Redakcja portalu CIRE nie ponosi odpowiedzialności za ich treść.

Przesłanie komentarza oznacza akceptację Regulaminu umieszczania komentarzy do informacji i materiałów publikowanych w portalu CIRE.PL
Ewentualne opóźnienie w pojawianiu się wpisanych komentarzy wynika z technicznych uwarunkowań funkcjonowania portalu. szczegóły...

Podpis:


Poinformuj mnie o nowych komentarzach w tym temacie


PARTNERZY
PGNiG TERMIKA
systemy informatyczne
Clyde Bergemann Polska
PAK SERWIS Sp. z o.o.
Ebicom
ALMiG
Elektrix
GAZ STORAGE POLAND
GAZ-SYSTEM S.A.
Izba Energetyki Przemysłowej i Odbiorców Energii
DISE
BiznesAlert
Obserwatorium Rynku Paliw Alternatywnych ORPA.PL
Energy Market Observer
Gazterm 2018
Innsoft



cire
©2002-2018
mobilne cire
IT BCE